Thuyết minh về một danh lam thắng cảnh: Chùa Cổ Lễ
1/ Mở bài: Từ Hà Nội, theo quốc lộ 1A về phía Nam, 90km tới TP.Nam Định. Đến đây, qua cầu treo trên sông Đào, ngang qua bến Đò Quan, theo đường 21, khoảng 15km, tới thị trấn Cổ Lễ, huyện Trực Ninh. Qua một cây cầu nhỏ, rẽ phải khoảng 200m là thấy ngay ngôi tháp Cửu Phẩm Liên Hoa, 9 tầng, cao 32m… Và cũng là đã đến với ngôi chùa có tên hiệu từ thời Lý: Thần Quang Tự - chùa Cổ Lễ hiện nay.


2/ Thuyết minh:
a) Nguồn gốc lịch sử:
- Hoà thượng Thiền sư Nguyễn Minh Không xây dựng vào thế kỷ 12 thời Lý. Chùa dựng trên một nền đất vuông, có sông nhỏ và hồ bao quanh. Chùa Cổ Lễ ngoài thờ Phật, còn thờ Thiền sư Nguyễn Minh Không, người đã từng chữa cho vua Lý Thần Tông thoát khỏi bệnh hiểm nghèo.
- Năm 1902 Chùa Cổ Lễ được Hoà thượng Phạm Quang Tuyên xây dựng lại . Chùa Cổ Lễ là sự hòa nhập các yếu tố kiến trúc cổ truyền Việt Nam với các yếu tố kiến trúc gô-tích (Gothic) của châu Âu. Đây là một ngôi chùa thờ Phật nhưng lại mang dáng dấp một thánh đường Thiên Chúa giáo.


b) Đặc điểm cấu trúc quần thể chùa:
- Trước chùa có cây tháp cao và đồ sộ, có tên gọi là Cửu phẩm liên hoa, dựng năm 1927. Tháp 12 tầng 98 bậc và một tầng đế tháp, mỗi tháp có 8 mặt, mỗi mặt đều có một dòng chữ Hán đắp nổi, các cạnh tháp đều đắp rồng, mái cong. Tháp cao 32m, 9 tầng hoa sen, đặt trên lưng con rùa, đầu rùa hướng vào chùa, phía dưới con rùa là hệ thống móng dàn dựng bằng 50 cây gỗ lim.Các cạnh cây tháp có đắp những con rồng, ở tầng thứ hai và thứ ba (tính từ dưới lên) xây mái cong theo kiểu giả ngói ống, các đế tầng trên có đắp cánh sen, tạo thành bông hoa sen liên kết mang ý nghĩa là chín tầng Trời Phật. Tầng trên cùng có đặt tượng A Di Đà biểu tượng của Phật chủ Tây Phương. Từ những núi nhỏ xung quanh chân tháp đến đế tháp, thân tháp đều thấy xuất hiện những vòm cuốn. Trong lòng tháp có một cột trụ lớn. Xung quanh cột có những bậc thang từ đế tháp lên đỉnh tháp bởi vậy khách tham quan có thể trèo trên đỉnh để phóng tầm mắt ra bốn phương sau khi leo hơn 60 bậc thang xoáy ốc. - Từ khu tháp qua cầu cong tới khu Phật giáo hội quán (Chùa Trình). Nhà hội quán xây dựng năm 1936, trong phong trào Chấn hưng Phật giáo (Trùng tu năm 2001). Cấu trúc mái vòm cao, trên nóc mái có đầu đao theo kiểu đình làng, ở bốn góc đắp mặt hổ phù. Trong chùa có tượng phật bà nghìn mắt, nghìn tay.
- Bên trái hội quán là Linh Quang Tự thờ Hưng Đạo Đại Vương và hai cha con vị đại khoa người làng Cổ Lễ, thế kỷ XIV (thời Trần Duệ Tông) là trạng nguyên Đào Sư Tích và tiến sĩ Đào Toàn Phú.
- Bên phải là Khánh Quang Phủ được xây dựng năm 1937 thờ Tam tòa thánh mẫu (Thiên phủ, địa phủ, thủy phủ) + thờ Mẫu Liễu Hạnh.


- Sau chùa Trình, Một không gian khá thoáng đãng, thinh lặng, gần như không còn nghe tiếng xe cộ ngoài đường, những tàng cây cổ thụ toả bóng xanh mát như bao bọc ngôi chùa, tạo một không khí u tịch linh thiêng. Tiếp theo ngôi tháp là một chiếc cầu lát gạch, dáng cong, ba nhịp, cầu Cuốn bắc qua hồ Chu Tích (còn gọi là hồ Núi). Cây cầu như một cầu nối giữa đời thực với chốn huyền linh. Lại đi thêm hai cây cầu ngắn bắc giữa trái núi nhỏ, nhìn thấy một hồ nước trong vắt với lác đác những cánh hoa đại trắng muốt như những chiếc thuyền tí hon nhẹ nhàng trôi, giữa lòng hồ là một cái chuông đồng nằm nửa chìm nửa nổi… và thật sự đã lọt vào không gian của huyền tích, cổ tích Phật. Năm 1936, Hòa thượng Thích Thế Long đã đúc một đại hồng chung cao 4,2m, nặng 9.000kg, đường kính miệng 2,2m, thành chuông dày 8cm, đây là Đại hồng chung lớn nhất Việt Nam.


- Từ chùa Trình, qua hai cầu giả núi có mái ngói che tới chùa chính (Thần Quang Tự). Được trùng tu lại vào năm 1914, 2001. Trong chùa có tượng Phật sơn son thếp vàng bằng gỗ đàn hương trắng cao hơn 4m đặt ở trên tầng cao, cùng nhiều tượng Phật khác, và phải đi theo những cầu thang nhiều bậc, rất hẹp ở hai bên mới lên đến chỗ đặt các tượng Phật. Sau lưng các tượng Phật là bàn thờ và tượng Nguyễn Minh